معرفی پروتکل‌های رایج در تلفن تحت شبکه

منتشرشده توسط سحر زارع

آبان 17, 1404

در آبان 14, 1404

بهترین پروتکل‌های رایج در تلفن‌های تحت شبکه کدامند؟ می‌دانید که هر تماس صوتی بر بستر اینترنت چگونه برقرار می‌شود؟ تلفن‌های تحت شبکه یا همان IP Phone‌ها، برای برقراری ارتباط از طریق شبکه‌های داده و اینترنت طراحی شده‌اند و عملکرد آن‌ها به مجموعه‌ای از پروتکل‌های ارتباطی و امنیتی وابسته است.

در این میان، پروتکل‌هایی مانند SIP (Session Initiation Protocol)، RTP (Real-time Transport Protocol)، H.323 و MGCP از جمله اصلی‌ترین پروتکل‌های VoIP محسوب می‌شوند که وظیفه برقراری، کنترل و انتقال صدا را بر عهده دارند. در کنار آن‌ها، پروتکل‌های پایه‌ای مانند TCP/IP و UDP بستری برای انتقال داده فراهم می‌کنند، در حالی که پروتکل‌های امنیتی نظیر TLS/SSL و SSH امنیت و رمزنگاری اطلاعات را تضمین می‌کنند. همچنین، پروتکل‌هایی مانند HTTP، FTP، ARP و STP نقش‌های مدیریتی و کمکی در شبکه ایفا می‌کنند و به پایداری و دسترسی بهتر سیستم‌های تلفنی کمک می‌نمایند.

در این مقاله، به معرفی و بررسی مهم‌ترین و رایج‌ترین پروتکل‌های مورد استفاده در تلفن‌های تحت شبکه خواهیم پرداخت تا با نقش و اهمیت هر یک در فرآیند برقراری تماس، امنیت و مدیریت شبکه آشنا شویم.

انواع پروتکل تحت شبکه کدام است؟

به طور کلی، پروتکل‌های شبکه را می‌توان بر اساس وظیفه و کاربرد آن‌ها به سه دسته اصلی تقسیم کرد. هر دسته نقش مهمی در برقراری ارتباط، مدیریت و امنیت شبکه ایفا می‌کند:

پروتکل‌های ارتباطی:

همان‌طور که از نامشان پیداست، وظیفه اصلی این پروتکل‌ها برقراری ارتباط میان دستگاه‌های مختلف در شبکه است. این دسته شامل پروتکل‌هایی مانند TCP/IP، UDP، SIP و RTP می‌شود که امکان ارسال و دریافت داده، صدا و تصویر را فراهم می‌کنند و اساس عملکرد تلفن‌های تحت شبکه و اینترنت هستند.

پروتکل‌های مدیریتی:

این پروتکل‌ها برای نظارت، کنترل و بهینه‌سازی عملکرد شبکه به کار می‌روند. معمولاً در تجهیزاتی مانند روترها، سرورها و سوئیچ‌ها فعال هستند و با تحلیل ترافیک، مدیریت مسیرها و تشخیص خطاها، به پایداری شبکه کمک می‌کنند.

پروتکل‌های امنیتی:

این دسته از پروتکل‌ها با هدف حفاظت از داده‌ها و جلوگیری از دسترسی غیرمجاز طراحی شده‌اند. آن‌ها از طریق رمزنگاری و احراز هویت، امنیت ارتباطات را تضمین می‌کنند. از جمله پروتکل‌های مهم در این گروه می‌توان به TLS/SSL، SSH و HTTPS اشاره کرد.

هزینه راه اندازی تلفن VoIP

بهترین پروتکل‌های تلفن تحت شبکه

اکنون باید به معرفی بهترین پروتکل‌ها بپردازیم. قبل از آنکه هر کدام را به صورت جدا معرفی کنیم، جدولی از کل آنها آورده‌ایم.

دسته‌بندی پروتکل‌ها	مثال‌ها	توضیح کوتاه
🔹 پروتکل‌های اصلی VoIP	SIP، RTP، H.323، MGCP	مسئول برقراری، مدیریت و انتقال تماس‌های صوتی و تصویری در شبکه هستند.
🔹 پروتکل‌های پایه‌ای شبکه	TCP/IP، UDP	بستر اصلی ارتباط بین دستگاه‌ها و انتقال داده‌ها در شبکه را فراهم می‌کنند.
🔹 پروتکل‌های امنیتی	TLS/SSL، SSH	برای رمزنگاری، احراز هویت و ایمن‌سازی ارتباطات شبکه به‌کار می‌روند.
🔹 پروتکل‌های کمکی و مدیریتی	HTTP، FTP، ARP، STP	جهت پیکربندی، مدیریت، شناسایی دستگاه‌ها و جلوگیری از حلقه‌های شبکه استفاده می‌شوند.

پروتکل H.323

پروتکل H.323 یکی از نخستین و مهم‌ترین استانداردها در زمینه‌ی ارتباطات صوتی و تصویری بر بستر شبکه‌های IP است. این پروتکل قبل از SIP معرفی شد و سال‌ها به‌عنوان پایه اصلی سیستم‌های تلفن اینترنتی و ویدیوکنفرانس‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت. H.323 توسط اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) طراحی شد تا امکان برقراری تماس‌های بلادرنگ بین شبکه‌های مختلف، از جمله شبکه‌های سنتی تلفنی (PSTN) و شبکه‌های IP، فراهم شود.

H.323 در واقع یک مجموعه از پروتکل‌هاست که شامل بخش‌های مختلفی برای برقراری، کنترل و انتقال تماس است. این استاندارد از پروتکل‌های H.225 برای سیگنال‌دهی، H.245 برای مذاکره درباره‌ی پارامترهای تماس، و RTP برای انتقال داده‌های صوتی و تصویری استفاده می‌کند.

اگرچه امروزه پروتکل SIP به‌دلیل سادگی و انعطاف‌پذیری بیشتر، جایگزین H.323 در بیشتر سیستم‌های مدرن شده است، اما هنوز هم در برخی سازمان‌ها و تجهیزات قدیمی از H.323 استفاده می‌شود. این پروتکل نقش مهمی در شکل‌گیری و تکامل فناوری VoIP داشته و پایه‌گذار بسیاری از استانداردهای امروزی در تلفن‌های تحت شبکه است.

پروتکل SIP

بیشتر بخوانید: راهنمای استفاده از آی پی فون SIP سیسکو

پروتکل SIP یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین پروتکل‌ها در تلفن‌های تحت شبکه و فناوری VoIP (Voice over IP) است. وظیفه اصلی این پروتکل، برقراری، مدیریت و پایان دادن به تماس‌های صوتی و تصویری از طریق شبکه‌های IP می‌باشد. در واقع، SIP را می‌توان به‌عنوان مغز سیستم ارتباطی VoIP در نظر گرفت که هماهنگی میان دستگاه‌ها و سرورها را برای شروع یک تماس انجام می‌دهد.

وقتی شما با یک تلفن تحت شبکه تماس برقرار می‌کنید، SIP اطلاعات مربوط به تماس مانند شماره مقصد، آدرس IP، نوع رسانه (صوت یا تصویر) و روش انتقال را میان دو طرف رد و بدل می‌کند. پس از برقراری ارتباط، پروتکل‌های دیگری مانند RTP وظیفه انتقال صدا را بر عهده می‌گیرند، اما SIP همچنان کنترل بر وضعیت تماس (مثل قطع، نگه‌داشتن یا انتقال تماس) را حفظ می‌کند.

یکی از مزیت‌های بزرگ SIP، انعطاف‌پذیری بالا و سازگاری آن با شبکه‌های مختلف است. این پروتکل از ساختار متنی ساده‌ای مشابه HTTP استفاده می‌کند، که باعث می‌شود پیاده‌سازی آن آسان باشد.

پروتکل RTP

پس از اینکه پروتکل SIP تماس را برقرار می‌کند و دستگاه‌ها با هم هماهنگ می‌شوند، نوبت به انتقال واقعی داده‌های صوتی و تصویری می‌رسد. این وظیفه بر عهده پروتکل RTP (Real-time Transport Protocol) است. RTP یک پروتکل کلیدی در سیستم‌های VoIP و تلفن‌های تحت شبکه محسوب می‌شود و تضمین می‌کند که صدا و تصویر به‌صورت بلادرنگ و با تأخیر کم از فرستنده به گیرنده منتقل شوند.

یکی از ویژگی‌های مهم RTP این است که بر پایه UDP عمل می‌کند، چرا که UDP سرعت انتقال بالاتری نسبت به TCP دارد و مناسب داده‌هایی است که نیاز به ارسال لحظه‌ای دارند و کمی از دست دادن بسته‌های داده قابل تحمل است. RTP همچنین اطلاعات مهمی درباره ترتیب بسته‌ها، زمان‌بندی و تشخیص خطاهای جزئی ارائه می‌دهد تا کیفیت تماس حفظ شود.

RTP به تنهایی فقط داده‌ها را منتقل می‌کند و کنترل تماس را بر عهده ندارد؛ به همین دلیل با پروتکل‌هایی مانند SIP ترکیب می‌شود تا یک تجربه کامل از تماس صوتی و تصویری ارائه شود. علاوه بر صوت و تصویر، RTP می‌تواند داده‌های دیگر بلادرنگ را نیز انتقال دهد و به‌عنوان ستون فقرات سیستم‌های ارتباطی IP به شمار می‌رود.

پروتکل TCP

پس از پروتکل‌های SIP و RTP که مسئول برقراری تماس و انتقال صوت و تصویر بلادرنگ هستند، نوبت به TCP/IP می‌رسد، پروتکلی که به عنوان بستر اصلی ارتباط در شبکه‌های کامپیوتری و تلفن‌های تحت شبکه عمل می‌کند. بدون TCP/IP، هیچ داده‌ای، از جمله صوت و تصویر، نمی‌تواند بین دستگاه‌ها جابه‌جا شود.

TCP/IP در واقع از دو بخش اصلی تشکیل شده است:

IP (Internet Protocol): مسئول مسیریابی داده‌ها و تعیین مسیر رسیدن بسته‌ها به مقصد صحیح است.
TCP (Transmission Control Protocol): تضمین می‌کند که داده‌ها به ترتیب درست و بدون خطا تحویل گیرنده شوند و بسته‌های گمشده دوباره ارسال شوند.

در سیستم‌های VoIP، بسته‌های صوتی و تصویری معمولاً روی UDP منتقل می‌شوند تا سرعت بیشتری داشته باشند، اما TCP/IP همچنان زیرساخت اصلی انتقال و مدیریت داده‌ها را فراهم می‌کند. به کمک TCP/IP، دستگاه‌ها می‌توانند به هم وصل شوند، تماس‌ها ثبت شوند و اطلاعات مدیریتی شبکه منتقل گردد.

ویژگی کلیدی TCP/IP استاندارد بودن و پشتیبانی جهانی آن است؛ یعنی تقریبا تمام شبکه‌ها و دستگاه‌ها قادر به استفاده از آن هستند. این پروتکل پایه‌ای است که بدون آن، هیچ یک از پروتکل‌های اختصاصی VoIP نمی‌توانستند به شکل مطمئن و پایدار عمل کنند.

پورت‌های TCP/UDP مورد نیاز برای فناوری PCoIP چیست؟

پروتکل TLS/SSL

پس از پروتکل‌های انتقال و بستر شبکه، یکی از مهم‌ترین بخش‌ها در تلفن‌های تحت شبکه، امنیت ارتباطات است. پروتکل‌های TLS و SSL وظیفه رمزنگاری داده‌ها را بر عهده دارند و تضمین می‌کنند که اطلاعات صوتی و تصویری در طول مسیر شبکه به‌صورت امن و غیرقابل دسترسی برای افراد غیرمجاز منتقل شوند.

در سیستم‌های VoIP، این پروتکل‌ها اغلب همراه با SIP استفاده می‌شوند؛ به‌عنوان مثال در حالت SIP over TLS، اطلاعات تماس قبل از ارسال رمزگذاری می‌شوند تا امنیت بالا حفظ شود. TLS/SSL علاوه بر رمزنگاری، احراز هویت را نیز فراهم می‌کند و مطمئن می‌سازد که ارتباط بین دستگاه‌های واقعی برقرار شده است، نه بین یک دستگاه و مهاجم.

بدون TLS/SSL، تماس‌های تلفن تحت شبکه آسیب‌پذیر خواهند بود و اطلاعات حساس کاربران ممکن است توسط افراد غیرمجاز شنود یا تغییر یابد. به همین دلیل، استفاده از این پروتکل‌ها در هر سیستم مدرن VoIP ضروری و استاندارد محسوب می‌شود.

پروتکل SSH

یکی دیگر از پروتکل‌های مهم و کاربردی در تلفن‌های تحت شبکه، SSH است. این پروتکل برخلاف TLS/SSL که برای امنیت تماس‌ها به‌کار می‌رود، بیشتر برای مدیریت و پیکربندی امن تجهیزات شبکه و سرورها استفاده می‌شود. افراد از SSH برای برقراری اتصال ایمن به سرورهای تلفنی، IP Phoneها و تجهیزات VoIP استفاده می‌کنند تا بتوانند تنظیمات را انجام داده، سیستم را کنترل یا مشکلات احتمالی را برطرف کنند.

SSH با استفاده از رمزنگاری قوی، ارتباط بین کاربر و دستگاه را ایمن می‌سازد و از دسترسی غیرمجاز یا شنود داده‌ها جلوگیری می‌کند. این ویژگی باعث شده تا SSH جایگزین مطمئن‌تری برای پروتکل‌های قدیمی‌تر مانند Telnet باشد.

پروتکل FTP/ HTTP

در کنار پروتکل‌های اصلی و امنیتی، تلفن‌های تحت شبکه برای انجام کارهای مدیریتی و پشتیبانی نیز به پروتکل‌هایی مانند HTTP و FTP متکی هستند. این دو پروتکل بیشتر برای دریافت فایل‌های تنظیمات، به‌روزرسانی نرم‌افزار (Firmware) و حتی مدیریت از طریق مرورگر وب به‌کار می‌روند.

پروتکل HTTP معمولاً برای دسترسی گرافیکی و آسان به تنظیمات IP Phone از طریق مرورگر استفاده می‌شود، در حالی که FTP یا در برخی موارد TFTP برای دانلود و بارگذاری فایل‌های پیکربندی میان تلفن و سرور کاربرد دارد. این فرآیند باعث می‌شود مدیر شبکه بتواند از راه دور تنظیمات را تغییر دهد یا نسخه جدید نرم‌افزار را روی تلفن‌ها نصب کند.

هرچند HTTP و FTP در برقراری تماس مستقیم نقشی ندارند، اما بدون آن‌ها مدیریت، نگهداری و به‌روزرسانی سیستم‌های تلفن تحت شبکه دشوار خواهد بود. این دو پروتکل در واقع پشت‌صحنه ارتباطات مدیریتی هستند که عملکرد پایدار و به‌روز شبکه را تضمین می‌کنند.

جمع‌بندی

همان‌طور که دیدیم، عملکرد صحیح این سیستم‌ها بر پایه مجموعه‌ای از پروتکل‌های ارتباطی، مدیریتی و امنیتی مانند SIP، RTP، TCP/IP، TLS/SSL و SSH استوار است. هر یک از این پروتکل‌ها وظیفه‌ای مشخص در برقراری، انتقال و محافظت از تماس‌ها دارند و هماهنگی بین آن‌ها باعث ایجاد ارتباطی پایدار، سریع و ایمن می‌شود.

اگر شما هم قصد راه‌اندازی یا ارتقای سیستم تلفن تحت شبکه سازمان خود را دارید، تکنوکلاینت می‌تواند بهترین انتخاب شما باشد. ما در تکنوکلاینت، انواع تلفن‌های تحت شبکه از برندهای معتبر را با ضمانت اصالت، گارانتی معتبر، خدمات نصب، پیکربندی (کانفیگ) و پشتیبانی فنی تخصصی ارائه می‌کنیم. تیم فنی ما از مرحله مشاوره تا راه‌اندازی کامل سیستم همراه شماست تا تجربه‌ای مطمئن و حرفه‌ای از ارتباطات سازمانی را برایتان فراهم کند.